Safranbolu Rehberi

Safranbolu’nun Tarihi

Safranbolu ve çevresinde tarih öncesi ve tarih devirlerinin aydınlatılması açısından önemli sayılabilecek 32 tümülüs ve 4 büyük höyük bulunmaktadır. Bunlardan 24 tümülüs Safranbolu ve Eflani arasında, 5 tümülüs Eskipazar’da, 3 tümülüste Ovacık’tadır. Höyüklerden 3 tanesi Eflani’de, l tanesi de Eskipazar ilçesi sınırları içerisindedir. 
1998 tarihinde İngiliz Arkeolog Dr. Royer MATTHEVVS başkanlığındaki bir ekip tarafından Ovacık ve Eskipazar yerleşimlerinde arkeolojik yüzey araştırma sonuçlarına göre bu yörede en eski yerleşme, erken bronz (Tunç) devrinde başlamaktadır.
Safranbolu-Eflani arasında yer alan 24 tümülüs ve 3 büyük höyükte arkeolijk anlamda henüz bir araÅŸtırma yapılmadığı için Safranbolu’da toplum yaÅŸamının ne zaman baÅŸladığı bilinmemektedir. 
Bölge, Antik Devirde tarihçi Homeros’un Ä°lyada destanında Paplagonya olarak geçmektedir. Yörede sırası ile Hititler, Frigler, dolaylı yoldan Lidyalılar, Persler, Helenistik Krallıklar (Pondlar), Romalılar, Selçuklular, ÇobanoÄŸulları, CandaroÄŸulları ve Osmanlılar egemenlik kurmuÅŸlardır. M.S. 395 yılında Roma Ä°mparatorluÄŸunun ikiye ayrılması ile Safranbolu, DoÄŸu Roma Ä°mparatorluÄŸunun (Bizans) egemenlik alanında kalmiÅŸtır. Yöreye Türklerin 10. y.y. dan önce gelerek yerleÅŸtiklerine iliÅŸkin izler bulunmaktadır. Ancak bu yerleÅŸimlerin gruplar halinde olduÄŸu ve egemenlik iddiası taşımadığı sanılmaktadır. 
1074 yılında Ankara-Kastamonu üzerinden istanbul’a gitmekte olan bir Bizans ordusuna yolda göçebe Türkmenlerin saldırmış olması , Türklerin yörede giderek egemenliÄŸe yöneldiklerinin iÅŸaretidir. 1075 yılında Selçuk Bey’in torunu KutalmışoÄŸlu Süleyman Åžah’ ın Ä°znik’i almasıyla kurulan Anadolu Selçuklu Devletinin sınırı Kastamonu- Safranbolu-Gerede hattına dayanmakta ancak muhtemelen Safran­bolu’yu içine almamaktadır. Safranbolu Kale’sinin (bugün Eski Hükümet konağı’nın bulunduÄŸu tepe) Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan’ ın oÄŸlu iki Muhittin Mesut tarafından 1196 yılında Türklerin kesin egemenliÄŸine alındığı bilinmektedir. tarih boyunca çeÅŸitli uygarlıklar arasında el deÄŸiÅŸtirdiÄŸi gibi Bizanslılar arasında ve hatta Türk Beylikleri ile Osmanlılar da el deÄŸiÅŸtirmelere konu olmuÅŸtur. 1213-1280 yılları banoÄŸlu BeyliÄŸinin egemenliÄŸinde kalan Safranbolu’nun siyasi bu tarihten itibaren yaklaşık elli yıllık bir süre için netliÄŸini kaybetmektedir. Bir kısım yazarlar bu dönemde Safranbolu’da Umur bey’in bağımsız bir Türk beyliÄŸi kurduÄŸu görüşündedirler ve bu görüş Bizans kaynaklarınca da desteklenmektedir. Bu dönemde Gerede ile Safranbolu arasında iliÅŸkiler bulunduÄŸu ve ibn Batuta’nın sözünü ettiÄŸi Gerede BeyliÄŸinin merkezinin Safranbolu olduÄŸu ileri sürülmektedir. CandaroÄŸlu Åžecâüddin Süleyman PaÅŸa Safranbolu’yu 1326 di egemenlik sahasına katmış ve oÄŸlu Ali Beyi yönetici olarak atamıştır. 1332 yılında Safranbolu’yu ziyaret eden Ä°bn Batuta ÅŸehrini o günkü durumu ile ilgili ayrıntılı bilgiler vermektedir. Safranbolu’nun Osmanlılar tarafından ilk olarak alınışı muhtemelen 1354 yılında Osmanlı Sultanı Orhan Bey’in oÄŸlu ve Rumeli Fatihi olarak bilinen Åžehzade Gazi Süleyman PaÅŸa tarafından gerçekleÅŸtirilmiÅŸtir. 
Bu tarihten sonra Safranbolu yine Osmanlılar ile CandaroÄŸulları deÄŸiÅŸtirmiÅŸtir. 1402 yılında Yıldırım Beyazit’ in Timur’a yenilmesi ile baÅŸlayan “Fetret Döneminde” ise yörede iç savaÅŸlar yaÅŸanmıştır. I.Mehmet’in (Çelebi Sultan Mehmet) Osmanlı birliÄŸini yeniden saÄŸlamasının ardından, 1416 yılında Osmanlı Ordusu CandaroÄŸulları BeyliÄŸi’nin üzerine yürümüş ve bu seferde Safranbolu yeniden Osmanlı ülkesine katılmıştır. Osmalı döneminde Safranbolu iki kazadan meydana gelmektedir.Birincisi merkezde bulunan “Medine-i Taraklı Borlu” diÄŸeri bugünkü Yörük köyü’nde bulunan “Yö rükan-i Taraklı Borlu”dur. Önceleri Bolu Sancağına baÄŸlı bu iki kaza bu sancağın laÄŸvedilmesiyle Bolu Sancağı biri Bolu; diÄŸeri de bağımsız ViranÅŸehir sancağı olarak yeni bir idari yapıya kavuÅŸturuldu. 1811 de bu iki sancak kaldırılarak (2. Mahmut Dö neminde) ViranÅŸehir Sancağı kuruldu.Bu sancağın merkezi Safranbolu idi. 1870 yılında Osmanlı ‘da idari yapı yeniden düzenlenmiÅŸ, Safranbolu kaza yapılarak Kastamonu sancağına baÄŸlanmıştır. Aynı yıl ilçede belediye kurulmuÅŸ ve ilk belediye baÅŸkanı Hacı Muhammet AÄŸa olmuÅŸtur. Safranbolu 1927 yılında Zonguldak Vilayetine baÄŸlanmıştır. 1945′te Ulus BucaÄŸi , 1953 de Eflani ve Karabük Bucakları Safranbolu’dan ayrılarak ilçe haline getirilmiÅŸlerdir. Demir- çelik endüstrisinin burada kurulması ile Karabük hızlı bir geliÅŸme göstermiÅŸ, 1995 yılında il statüsüne kavuÅŸturulmuÅŸ ve Safranbolu Karabük iline baÄŸlanmıştır.

Bilgiler Safranbolu Hizmet Birliği Başkanlığınca Hazırlanmıştır.